Kennisdossiers > Arbo & nieuwe digitale media en technologie > BIJLAGE 1 DutchESS kwaliteitscontrole websites

Deze checklist (uit 2005!) kan worden gebruikt om de kwaliteit van websites te beoordelen op inhoud, vorm en toegankelijkheid. Deze checklist is gebruikt om een overzicht te genereren van betrouwbare websites met inhoudelijke informatie.

  1. Evaluatie van Internetbronnen

Er zijn drie aspecten waarop een bron beoordeeld kan worden: de inhoud, de vorm waarin de informatie wordt gepresenteerd en de processen die de toegankelijkheid via het Internet ondersteunen en waarborgen. De criteria worden kort weergegeven in het volgende schema:

Inhoud Vorm Processen
Geldigheid/validiteit Navigatie Integriteit van de informatie
Accuraatheid Gebruikersondersteuning Stabiliteit van de site
Autoriteit Gebruik van technologie en standaarden Stabiliteit van het systeem
Uniciteit
Substantialiteit Vormgeving
Volledigheid
Dekking

 

 

  1. Inhoudelijke criteria

Inhoudelijke criteria dienen voor de evaluatie van de informatie zelf, de gegevens die de bron bevat.

 

Validiteit

De geldigheid/validiteit hangt af van: hoe goed onderbouwd, aannemelijk en betrouwbaar de inhoud van de bron is. Op het Internet is iedereen vrij om te publiceren, zonder dat de informatie gecontroleerd wordt door een onafhankelijke instantie zoals een redacteur, uitgever of reviewer. Dit kan gevolgen hebben voor de betrouwbaarheid van de informatie. Informatie is soms niet wat het lijkt te zijn, of wat beweerd wordt dat het is.

 

Mogelijke criteria:

  • de informatie is al beoordeeld door een gezaghebbende uitgever, redacteur, of reviewer, hetzij een instelling of een individu;
  • de bron is beschikbaar in een ander formaat (bijv. een gedrukte publicatie/CD-ROM);
  • de bron is authentiek: het is wat beweerd wordt dat het is en is daadwerkelijk afkomstig van wie als auteur/producent genoemd wordt;
  • de oorspronkelijke bron wordt vermeld, en deze bron is bekend als authentiek en gezaghebbend;
  • als de betrouwbaarheid twijfelachtig is, wordt de informatie geverifieerd door de vakspecialist;
  • aan de informatie ligt degelijk onderzoek ten grondslag.
  • er worden referenties gegeven;
  • er wordt een substantiële bibliografie gegeven;
  • eventuele partijdigheid wordt vermeld of is van een acceptabel niveau (geen propaganda).

 

Accuraatheid

Nauw gerelateerd aan validiteit. De accuraatheid van een bron hangt af van hoe correct de informatie is. Het gebrek aan informatiefilters op het Internet, zoals proeflezers, uitgevers en redacteuren betekent dat er meer kans is op fouten dan bij gedrukte publicaties. Dit kan variëren van onopzettelijke vergissingen tot openlijk bedrog.

 

 

Mogelijke criteria:

  • de informatie is door een onafhankelijke instantie gecontroleerd (bijv. uitgever, redacteur, peer reviewer);
  • de bron bevat een bibliografie / referenties;
  • grammatica en spelling zijn accuraat;
  • er zijn weinig of geen typefouten.

 

Bij twijfel dient de informatie te worden geverifieerd.

 

Autoriteit

De autoriteit en het gezag van de bron hangen af van de expertise, reputatie en status van de auteur/producent.

Op het Internet wordt de herkomst van de bron niet altijd expliciet vermeld. Als dat wel gebeurt, is die toeschrijving niet altijd betrouwbaar. (Enig speurwerk is soms noodzakelijk).

 

Mogelijke criteria:

  • de auteur/producent van de bron wordt expliciet vermeld;
  • de auteur/producent is gezaghebbend; de bron van de informatie/gegevens wordt expliciet vermeld en is gezaghebbend;
  • contact informatie en/of email adressen van auteur en/of uitgever worden vermeld.

 

In geval van twijfel wordt de herkomst geverifieerd door de vakspecialist.

 

Uniciteit

Uniciteit heeft te maken met de hoeveelheid primaire informatie, die in de bron vervat is en die niet beschikbaar is via andere bronnen.

Op het Internet zijn er veel bronnen die relatief weinig primaire informatie bevatten, maar vooral doorlinken naar externe informatie, die beschikbaar is op andere servers, of die informatie reproduceren die elders beschikbaar is. Een bron die primaire informatie biedt die nergens anders ((online) beschikbaar is, is in de meeste gevallen waardevoller dan bronnen met uitsluitend secundaire informatie, tenzij er sprake is van substantiële toegevoegde waarde.

 

Mogelijke criteria:

  • de bron bevat oorspronkelijk werk;
  • de bron bevat in ieder geval enige primaire informatie;
  • de bron bestaat uit meer dan enkel een lijst van links naar andere servers;
  • in het geval van links naar externe bronnen, is er sprake van toegevoegde waarde in de vorm van annotatie of metadata.

 

Inhoud (substantiviteit)

De inhoud van een Internetbron houdt in de hoeveelheid informatie die daadwerkelijk wordt aangeboden op de server of site in kwestie.

Op het WWW waar informatie wordt gehyperlinkt, is het niet altijd duidelijk waar de ene bron ophoudt en de andere begint. Veel bronnen bevatten in feite weinig informatie, maar linken (bijna) uitsluitend naar informatie die elders geproduceerd en opgeslagen is. Die informatie waarnaar gelinkt wordt, kan strikt genomen niet beschouwd worden als onderdeel van de bron. De bron dient te worden geëvalueerd op grond van de informatie die deze zelf bevat, en niet op grond van de informatie

waarnaar gelinkt wordt.

 

Mogelijke criteria:

  • de informatie die wordt aangeboden is van substantiële omvang;
  • de bron bevat meer dan alleen adres-informatie en/of verwijzingen naar andere bronnen;

 

Volledigheid

Volledigheid betekent dat informatie in een afgeronde vorm en in zijn geheel beschikbaar wordt gesteld.

Het WWW biedt vaak onvolledige informatie die al beschikbaar gesteld wordt voordat het betreffende onderdeel afgerond is (de term “onder constructie” wordt veel gebruikt), of die slechts gedeeltelijk online beschikbaar gesteld wordt, en doorverwijst naar gedrukte of andere niet online beschikbare versies voor de volledige publicatie.

Hoewel het karakter van Internetinformatie met zich meebrengt dat deze regelmatig aangepast en uitgebreid kan worden, dient een website wel aan bepaalde minimum eisen te voldoen, wat betreft de volledigheid van de informatie die al wordt aangeboden.

 

Mogelijke criteria:

  • de bron bevat meer dan zeer elementaire informatie;
  • de bron is volledig beschikbaar en niet onder constructie;
  • de bron is full text beschikbaar, niet slechts bibliografische gegevens of omschrijving;
  • de bron biedt bruikbare abstracts of samenvattingen van informatie;
  • er zijn geen dode links, of lege files;
  • er ontbreekt geen informatie;
  • de daadwerkelijk beschikbare informatie klopt met een eventuele omschrijving/aankondiging van de inhoud.

 

Dekking

Diepgang en bereik van de bron.

 

Mogelijke criteria:

  • de informatie heeft voldoende diepgang;
  • de bron behandelt het onderwerp adequaat;
  • er zijn geen duidelijke witte plekken in de bron.

 

  1. Formele criteria

Formele criteria betreffen de presentatie en de structuur van de informatie en de interface.

 

Navigatie

Het gemak waarmee de gebruiker zich kan oriënteren en de weg kan vinden binnen een site.

Op het Internet wordt de presentatie beperkt door het tweedimensionale platte vlak van het scherm. De structuur die voortvloeit uit het fysieke karakter van media zoals boeken en kranten ontbreekt. Gebruikers moeten daarom aanwijzingen krijgen die hen helpen om zich de structuur van de bron te kunnen voorstellen en er de weg in te vinden.

 

Mogelijke criteria:

  • de bron heeft een inhoudsopgave, index of site map die een idee geeft van de inhoud;
  • de bron is opgebouwd in handzame brokken informatie die gemakkelijk doorgebladerd kunnen worden;
  • de bron bevat een zoekfaciliteit;
  • er zijn goede navigatiehulpmiddelen (“terug”, “vooruit”, “home”).

 

Gebruikersondersteuning

Gebruikersondersteuning omvat hulp bij het beantwoorden van vragen en oplossen van problemen. Gebruikers kunnen ondersteuning nodig hebben die betrekking heeft op de inhoud van de bron of op problemen met het gebruik of de toegang tot de gebruikte technologie. Het Internet biedt vierentwintig uur per etmaal toegang, dus statische online ondersteuning die continu beschikbaar is, kan enorm waardevol zijn, hoewel in sommige gevallen interactieve ondersteuning te verkiezen is.

 

Mogelijke criteria:

  • er worden duidelijke instructies gegeven;
  • er is online hulp beschikbaar;
  • er is online documentatie beschikbaar; er is interactieve hulp beschikbaar (bijv.: email contact, telefoonnummers);
  • er wordt trainingsmateriaal en/of cursussen aangeboden.

 

Gebruik van technologieën en Internetstandaarden

Het gebruik van technologieën en standaarden die gebruikers toegang geven, en in staat stellen om gebruik te maken van alle onderdelen van de site.

Internet standaarden en technologieën zijn continu in ontwikkeling en hebben vaak invloed op het nivo van toegang voor gebruikers die beschikken over verschillende hardware en software. De criteria in dit onderdeel zullen periodiek moeten worden aangepast op grond van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van technologie en connectiviteit.

 

Mogelijke criteria:

  • gebruik van standaard HTML;
  • beschikbaarheid van een minimum aan metadata (auteur van het document, naam van de publicerende instantie etc.);
  • gebruik van standaard multimedia formaten.

 

  1. Proces criteria

Proces criteria hebben betrekking op de processen die de continue beschikbaarstelling van de bron mogelijk maken. Het systeem dat ligt tussen het creëren van de informatie door een auteur en het opvragen van de informatie door eindgebruikers kent vele variabelen die de kwaliteit van de bron voor een gebruiker kunnen beïnvloeden.

Internet-informatie is vluchtig en continu in beweging. Bronnen kunnen op ieder moment gewijzigd worden, verplaatst of verwijderd. Oude bronnen of vorige versies worden lang niet altijd gearchiveerd.

 

Integriteit van de informatie

De integriteit van informatie heeft betrekking op de stabiliteit van de inhoud van de bron in de loop van de tijd – meestal afhankelijk van de auteur of de informatieleverancier.

Het feit dat de inhoud van Internetbronnen op ieder moment bijgewerkt kan worden, uitgebreid of vervangen, kan zowel een voordeel als een nadeel zijn.

Tijdsafhankelijke bronnen (bijv. dienstregelingen) kunnen profiteren van regelmatige updates, terwijl statische bronnen (bijv. romans) juist ongewijzigd dienen te blijven.

Voor verschillende typen diensten en documenten zullen dus verschillende criteria gelden.

 

Mogelijke criteria:

  • als informatie tijdsafhankelijk is, dient deze frequent te worden bijgewerkt;
  • als informatie statisch is, dient deze beschermd te zijn tegen wijzigingen;
  • de informatie is up to date;
  • informatie is blijvend en van meer dan tijdelijke waarde;
  • er worden archieven bijgehouden.

 

Stabiliteit van de site

Stabiliteit van de site heeft betrekking op gegarandeerde toegankelijkheid in de loop van de tijd. Dit is normaal gesproken afhankelijk van de site manager of webmaster.

Afzonderlijke sites kunnen verplaatst of verwijderd worden door degenen die verantwoordelijk zijn voor de beschikbaarstelling van de informatie via het Internet.

 

Adressen, bestandsstructuur, formaten en interfaces kunnen iedere moment gewijzigd worden.

 

Mogelijke criteria:

  • de informatie is goed bijgehouden en up to date;
  • het is aangetoond, of te verwachten, dat de site bestendig is;
  • de site wordt zo vaak als nodig is bijgewerkt;
  • revisies worden vermeld;
  • de links worden goed bijgehouden;
  • de persoon of instelling die als host optreedt, lijkt beschikbaarstelling en
  • onderhoud op de langere termijn te willen en kunnen garanderen.

 

Stabiliteit van het systeem

De stabiliteit van het systeem heeft te maken met de continue toegankelijkheid van de server in de loop van de tijd – gewoonlijk het werk van systeembeheerders.

Als een server niet continu toegankelijk is, kan de waarde van de bron hierdoor verminderd worden, onafhankelijk van de intrinsieke waarde van de informatie zelf.

De technologieën en systemen die gebruikt worden om niveaus van toegang te verbeteren, kunnen invloed hebben op de inschatting van de kwaliteit van een bron.

 

Mogelijke criteria:

  • alle technologieën die toegepast zijn in de bron werken probleemloos;
  • het systeem dat de bron ondersteunt maakt een stabiele indruk;
  • er lijken adequate middelen beschikbaar om de stabiliteit van het systeem onderhouden.