Al in 2000 gaf het EU-OSHA aan dat het tempo van de veranderingen in technologie, in materiaal en in organisatie van de werkplek vraagt om een goed geformuleerd beleid (EU-OSHA, 2000). Nieuwe (digitale) technologieën, nieuwe materialen en nieuwe vormen van organisatie van het werk kunnen oude arbeidsrisico’s verminderen, maar ze kunnen ook leiden tot nieuwe problemen. En ook nieuwe kansen bieden voor het verhogen van de gezondheid en het welzijn van werknemers. De ontwikkeling in technologie op de werkvloer gaat verder dan alleen sociale media, aldus het‍‍‍ European Risk Observatory(ERO) (2014)‍‍‍. Dit orgaan binnen EU-OSHA is de Europese waarnemingspost voor risico’s. Het doel van ERO is het identificeren van nieuwe en opkomende risico’s met betrekking tot de veiligheid en gezondheid op de werkplek, zodat preventieve maatregelen eerder kunnen worden getroffen en effectiever zijn. De potentiële impact van de informatietechnologie op het werk en Occupational Safety & Health (hierna OSH) neemt de volgende drie vormen aan:

  • De opkomst van nieuwe technologieën die invloed hebben op hoe mensen hun werk doen (bijvoorbeeld individuele apparaten aan de kleding van de werknemer die zijn/haar bewegingen en fysiologische toestand kunnen controleren);
  • De groei van bestaande technologieën zoals mobiele IT-apparatuur, en
  • Ontwikkelingen en innovaties in hoe technologie organisaties in staat stelt om zich te structureren en om werk te organiseren.

 

De toekomst van digitale technologie op het werk

Toekomstige technologische ontwikkelingen stellen werknemers en ondernemingen in staat om de bloeddruk, stress, calorie-inname en fysieke positie (door middel van bewegingssensoren) van individuen te bewaken. GPS-sensoren kunnen worden gebruikt om werknemers te volgen rond kantoren, beoordelen hoeveel pauzes ze nemen en e-mail kan worden gebruikt om hun sociale en professionele communicatie via ICT (Informatie en Communicatie Technologie) te monitoren. Nieuwe ICT-toepassingen kunnen gevolgen hebben voor de aard van het werk door onder meer verdergaande automatisering en een groter gebruik van robotica (EU-OSHA,2013). Hierdoor vermindert in sommige beroepen de werkgelegenheid, maar in andere beroepen worden werknemers hierdoor juist beschermd tegen gezondheidsschade doordat fysiek zwaar of gevaarlijk werk uit handen wordt genomen (PEROSH, 2009). Dat is niet nieuw. Ook in het verleden ging grote technologische vooruitgang iedere keer gepaard met voorspellingen over verlies van werk. Echter, keer op keer blijkt er geen sprake van verlies van werk, maar van verschuiving van werk en toenemende groei. Het werk verschuift naar meer kenniswerk en (een deel van) de handarbeid vervalt. Met de opkomst van intelligente technologieën verdwijnt ook een deel van het kenniswerk, maar daar komt ander werk voor in de plaats.

 

Oog hebben voor gunstige effecten ICT ontwikkelingen

Om de snel oprukkende nieuwe ICT op de werkplek bij te houden, moeten medewerkers voortdurend hun technische vaardigheden bijhouden en vernieuwen. Er ontstaat een blijvende druk op mede­werkers tot aanpassing aan steeds complexere systemen op de werkvloer en hogere verwachtingen ten aanzien van de productiviteit door de efficiencywinst die er veelal mee gepaard gaat. Een aantal deskundigen benadrukt echter met klem dat studies naar de impact van ICT op het werk niet alleen de risico’s moeten benadrukken, maar uitdrukkelijk ook de gunstige effecten moeten meenemen. ICT biedt ook kansen, zoals bijvoorbeeld de ondersteuning van kwetsbare groepen werknemers, aanpassingen op de werkplek en ook mogelijkheden om toezicht te houden. En de effecten van OSH-interventies zullen beter gevolgd kunnen worden door middel van real time rapportage (EU-OSHA, 2013).

 

Digitale media en technologie

Dit arbokennisdossier gaat in op de kansen en bedreigingen van de opkomst van nieuwe digitale media (software) en technologie (hardware) op de werkplek voor het werk van arboprofessionals, werknemers en werkgevers. Het dossier beperkt zich tot het gebruik en de toepassing van mobiele arbo applicaties (zogenaamde apps) en bijbehorende randapparatuur (sensoren, drones). De doorontwikkeling in hardware richting volledige automatisering van het werk en robotisering van de werkplek valt buiten de scope van dit arbokennisdossier.

 

Onderbouwing van het kennisdossier

Verschillende onderdelen van dit arbokennisdossier hebben een beperkte wetenschappelijke onderbouwing omdat deze niet of nauwelijks beschikbaar is. In enkele paragrafen geven we oplossingsrichtingen of aandachtspunten ten aanzien van geconstateerde risico’s voor de arboprofessional en/of zijn organisatie. In andere paragrafen staan zaken als kansen en toekomstvisies met aandachtspunten voor de arboprofessional om rekening mee te houden. De snelle technologische ontwikkelingen en het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing heeft consequenties voor de inhoud en opbouw van dit arbokennisdossier. Bepaalde paragrafen en/of hoofdstukken zijn summier en andere zijn op een iets andere wijze ingevuld. Op enkele plaatsen in dit kennisdossier wordt verwezen naar gerelateerde arbokennisdossiers.